МЕРМС: Европската комисија нотира напредок во енергетиката – реформи, нови капацитети и посилна енергетска инфраструктура

Енергетскиот сектор во Македонија во текот на извештајниот период бележи напредок во повеќе области, од зголемување на производството од обновливи извори и реформи на пазарот на електрична енергија до изградба на нови интерконекции и усогласување со европската регулатива. Ова е нотирано во извештајот на Европската комисија за напредокот на Македонија за 2026 година, во кој се издвоени конкретни законски, институционални и инфраструктурни активности.

Раст на производството од обновливи извори – Обновливите извори учествуваат со 58,22 % во вкупната инсталирана моќност, а нивното учество во домашното производство на електрична енергија изнесува 46,37 %. Овие показатели ја отсликуваат промената на структурата на домашните производствени капацитети.

Инвестициски план од 4.416 MW – Годишниот план за изградба на енергетски објекти за 2026 година предвидува 67 нови објекти: 59 фотонапонски електрани, 7 ветерни електрани и една гасна когенеративна електрана. Станува збор за планирани капацитети што претставуваат потенцијал за натамошно проширување на домашното производство.

Нова законска рамка за обновливата енергија – Со донесувањето на Законот за обновливите извори на енергија се поставени нормативните услови за развој на овој сегмент, поголема инвестициска активност и примена на европските регулаторни решенија.

Стратешко планирање до 2030 година – Ревидираниот национален план за енергија и клима 2025 – 2030 е усвоен како основен документ за спроведување на енергетските и климатските политики. Тој опфаќа мерки за декарбонизација, енергетска ефикасност, сигурност на снабдувањето, пазарни реформи и иновации.

Проширени можности за тргување со електрична енергија – Од мај 2026 година функционира пазарот на електрична енергија во текот на денот. Неговото воведување овозможува трговските учесници пофлексибилно да ги усогласуваат понудата и побарувачката и придонесува за поефикасно управување со системот.

Регионална координација на електропреносот – Со потпишувањето на договорот меѓу МЕПСО и регионалниот координативен центар SEleNe се создава основа за поинтензивна размена на информации, координирано управување и зголемена сигурност на електропреносната мрежа.

Диверзификација на снабдувањето со природен гас – Изградбата на интерконекторот со Грција е во тек, со планирано завршување во 2027 година. Дополнително, предвидена е и гасна врска со Србија, чија реализација е планирана до крајот на 2028 година. Двата проекти се дел од пошироките напори за отворање алтернативни правци за снабдување.

Активирана инфраструктура за транспорт на нафтени деривати – Продуктоводот Солун – Скопје повторно е оперативен од март 2026 година, со што е воспоставена директна инфраструктурна можност за транспорт на нафтени деривати меѓу двете локации.

Ново електропреносно поврзување со Албанија – Во тек е изградбата на 400 kV интерконекторот, кој ќе овозможи дополнително зајакнување на преносната мрежа и поголеми можности за прекугранична размена на електрична енергија.

Поголема енергетска ефикасност на јавните објекти – Усвоена е тригодишна програма со која се предвидува годишна обнова на 3 % од опфатениот фонд јавни згради на централно ниво. Мерката е насочена кон намалување на потрошувачката на енергија и трошоците за функционирање на јавните институции.

Методологија за утврдување на енергетската сиромаштија – Развиен е методолошки пристап за мерење на енергетската сиромаштија, кој треба да послужи како основа за подобро согледување на состојбата и попрецизно планирање на мерките за поддршка на ранливите домаќинства.

Чекор поблиску до интеграција со европскиот пазар – Во јуни 2026 година е почната формална постапка за верификација на усогласеноста на домашната регулатива со европскиот пакет за интеграција на пазарите на електрична енергија. Постапката е дел од подготовките за идно поврзување на домашниот пазар со европскиот.

Наведените активности ја опфаќаат трансформацијата на енергетиката во нејзините најважни сегменти – од производството и пазарното функционирање до инфраструктурата, ефикасноста и регулаторното усогласување. Некои од мерките веќе се реализирани и оперативни, а инфраструктурните инвестиции и планираните производствени капацитети продолжуваат да се спроведуваат.

Целта останува изградба на енергетски систем со поголемо домашно производство, разновидни извори и правци на снабдување, модерна инфраструктура и услови за долгорочна стабилност и нови инвестиции.