Алцхајмеровата болест веќе не е неизлечива

Sciencealert.com

Алцхајмеровата болест се сметаше за неизлечива со децении, но оваа дефиниција повеќе не може да се смета за универзална, е заклучокот на Светскиот извештај за Алцхајмеровата болест за 2026 година. Истражувањата за деменцијата влегоа во нова фаза, а целта за целосно лекување, иако сè уште далеку, се чини дека е поостварлива од кога било досега.

Во последните пет години, новите лекови покажаа дека можат да го забават влошувањето во раните фази на болеста, а има сè повеќе докази дека некои случаи можат да се одложат или спречат со намалување на факторите на ризик.

Во извештајот, подготвен од Alzheimer’s Disease International (ADI) и новинарот за здравство Пол Галагер, се наведува дека истражувањето за деменција влезе во период на исклучителен научен момент. Авторите го споредуваат сегашниот момент со онкологијата од 1990-тите, кога првата, иако несовршена, генерација на терапии за рак овозможи развој на ефикасни комбинации на лекови и прецизна медицина.

„Со децении, деменцијата се сметаше за неизбежна последица од стареењето, а терапевтските опции беа ограничени на ублажување на симптомите. Сега истражувањата влегоа во период на исклучителна активност“, се наведува во извештајот.

„Алцхајмеровата болест повеќе не се опишува како универзално неизлечива. Наместо тоа, таа сè повеќе се смета за состојба каде што раната дијагноза, подоброто разбирање на биологијата на болеста и поширокиот спектар на интервенции можат да работат заедно за да се подобрат резултатите.“

Со стареењето на светската популација, се проценува дека до 2050 година, 139 милиони луѓе ќе живеат со деменција. Дури и мало одложување на почетокот на когнитивниот пад би можело да значи милиони помалку случаи.
Според новото истражување, дури 45 проценти од случаите на деменција би можеле да се спречат или одложат со справување со 14 модифицирачки фактори на ризик во текот на животот.
Светската здравствена организација (СЗО) неодамна објави нови упатства кои вклучуваат хипертензија, депресија, физичка неактивност, пушење, дијабетес, прекумерна консумација на алкохол и висок холестерол меѓу овие фактори.

Клиничките испитувања кај деменцијата се исто така на важна пресвртница.

Помеѓу 2000 и 2020 година, повеќе од 99 проценти од експерименталните лекови не успеаја во клиничките испитувања. Затоа неодамнешното одобрување на лековите донанемаб и леканемаб (donanemab / lecanemab) беше голема работа, вели Кет Мамери, директорка на британската мрежа за истражување на деменција.

Тие се првите одобрени лекови за кои е докажано дека го забавуваат напредувањето на Алцхајмеровата болест во рана фаза, а не само ги ублажуваат симптомите. „Секако, се надевавме на посилен ефект врз пациентите, но ова беше клучен момент бидејќи докажа дека текот на болеста може да се промени“, вели Мамери во извештајот.

„Тоа е основа врз која можеме да градиме.“ Сепак, некои научници сè уште не се убедени дека донанемаб и леканемаб обезбедуваат клинички значајна корист бидејќи не изгледа дека делуваат подеднакво добро кај сите пациенти.

Одобрувањето на нови лекови стимулираше понатамошни истражувања. Бројот на потенцијални лекови за деменција што се испитуваат се зголеми за околу 40 проценти во изминатата деценија. Во моментов, 158 потенцијални терапии се оценуваат во 192 клинички испитувања низ целиот свет.

Само оваа година се очекуваат резултатите од осум испитувања од фаза III, во кои третманите се ригорозно тестирани на голем број луѓе. Повеќе од една третина од лековите за деменција кои моментално се во развој првично биле наменети за лекување на други состојби.

И покрај напредокот, многу пациенти во раните фази на когнитивен пад не знаат дека постојат нови опции. Неврорадиологот Емер МекСвини изјави за ADI дека пациентите често не се информирани за клиничките испитувања.

„Најголемата грешка е што луѓето во очигледно раните фази на Алцхајмерова болест се игнорирани и целосно занемарени, а можноста за лекување во тој период е навистина кратка“, рече таа. „Ова е пандемија. Потребна ни е промена на начинот на размислување во медицинската професија, така што повеќе луѓе ќе знаат за клиничките испитувања и ќе бидат поддржани да учествуваат во нив. Потребни ни се акции, а не реторика.“

Една од најголемите пречки е дијагнозата. На пример, во Обединетото Кралство само околу два проценти од луѓето со дијагностицирана Алцхајмерова болест имаат пристап до напредни дијагностички тестови. Решението би можело да бидат крвни тестови кои бараат биомаркери на деменција. Иако овие алатки се ветувачки, тие сè уште не се тестирани на ниво на целата популација.

„Револуционерниот лек не значи многу ако мнозинството луѓе што живеат со деменција остануваат недијагностицирани“, се истакнува во извештајот на ADI. „Во оваа смисла, иднината на грижата за деменцијата може да зависи подеднакво од семејните лекари во Хавана, Лима или Бангалор, како и од лабораториите вредни милијарди долари во Калифорнија.“

Предизвикот за следната деценија е да се обезбеди учеството во истражувањата за деменција повеќе да не зависи од упорност или среќа, туку да стане вистинска можност за сите што сакаат да го разгледаат, заклучува во извештајот.