Четири виенски инсинератори претвораат повеќе од милион тони отпад во енергија

HINA

Од едната страна на патот има семејни куќи, а од другата огромен индустриски погон со висок оџак. Таква сцена може да се види во 16-от округ во Виена, Отакринг, каде што најстариот инсинератор (индустриска постројка или печка наменета за термичка обработка и согорување отпадни материјали) за отпад во Австрија, Флецерштајг, се наоѓа веднаш до станбени објекти.

На неколку километри оддалеченост, во деветтиот округ, инсинераторот Шпителау привлекува внимание со својата шарена фасада и голема златна топка на врвот од оџакот. Нејзин автор е познатиот Фриденсрајх Хундертвасер.

Во австриската престолнина има четири инсинератори: Шпителау, Флецерштајг, Симерингер Хајде и Пфафенау. Според податоците од градската енергетска компанија Виена Енерџи, повеќе од еден милион тони комунален, индустриски и друг отпад, вклучително и канализациска талог, годишно термички се обработуваат.

Добиената енергија се користи за производство на електрична енергија и централно греење на бројни домаќинства и јавни институции.

Принципот е едноставен: топлината генерирана од согорувањето на отпадот се користи за загревање на водата, која потоа влегува во системот за централно греење. На тој начин, инсинераторите имаат двојна улога – тие го отстрануваат отпадот што не може материјално да се обнови и во исто време придонесуваат за снабдувањето со енергија на градот.

Виенскиот систем започна да се развива во средината на минатиот век, кога растот на населението и зголемените количини на комунален отпад бараа поорганизирани начини за негово отстранување. Наместо да се потпира исклучиво на депонии, градот постепено инвестираше во постројки што можат да го претворат отпадот во топлина и електрична енергија.

Флецерштајг започна со работа во 1963 година, а денес годишно обработува околу 200.000 тони комунален отпад. Произведените приближно 470.000 мегават-часови топлинска енергија придонесуваат за снабдување на приближно 55.000 домаќинства.

Шпителау беше отворен во 1971 година, а по пожарот во 1987 година, беше обновен според архитектонскиот дизајн на Хундертвасер, завршен во 1992 година. Годишно обработува околу 280.000 тони отпад, а добиената енергија се користи за загревање на повеќе од 60.000 домаќинства и производство на електрична енергија. Благодарение на Хундертвасер, тој индустриски погон стана една од препознатливите градски знаменитости што ги посетуваат туристите.

Во близина на Шпителау, разговаравме со неколку граѓани за животот во близина на инсинераторот. Нивните искуства се различни.

Фридолин вели дека повремено чувствува специфичен мирис, во зависност од насоката на ветерот, додека Алекс верува дека сообраќајот и издувните гасови од автомобилите се поголем проблем. Тибор се сеќава на модернизацијата на слични објекти во Будимпешта, додека Нане и Јулијана не изразуваат загриженост за квалитетот на воздухот. Лукас, кој живее во близина десет години, вели дека немал проблеми, но верува дека големите инсинератори немаат место во центарот на градот.

Сепак, личните искуства не се доказ за нивото на загадување, кое бара систематски мерења и професионални анализи. Токму затоа постојаното следење на емисиите, транспарентното јавно информирање и комуникацијата со граѓаните што живеат во близина на вакви објекти играат важна улога. Близината на индустријата до станбените области не е само техничко или еколошко прашање, туку е и прашање на довербата на жителите во институциите што управуваат со објектите.

Во 11-тиот округ во Виена се наоѓа Симерингер Хајде, комплекс кој, покрај комуналниот отпад, преработува индустриски, комерцијален и опасен отпад, како и отпад од здравствените установи. Годишно, таму се преработуваат околу 100.000 тони комунален отпад, 110.000 тони индустриски отпад и повеќе од 225.000 тони канализациска талог. Посебни видови отпад се преработуваат во ротациони печки на температури од приближно 1.200 степени Целзиусови. Фабриката годишно произведува околу 450.000 мегават часови топлина и 50.000 мегават часови електрична енергија.

Недалеку од него е Пфафенау, отворен во 2008 година. Во овој современ инсинератор годишно се преработуваат околу 250.000 тони комунален отпад. Произведува приближно 65 гигават часови електрична енергија и 410 гигават часови топлинска енергија, што ги задоволува потребите на десетици илјади домаќинства. Фабриката има две линии за согорување и систем за прочистување на димни гасови во четири фази, чија задача е да ги намали емисиите на штетни супстанции пред да се испуштат во атмосферата.

Енергија од отпад, но и еколошки предизвици

Виенските инсинератори ја намалуваат количината на отпад наменет за отстранување и во исто време произведуваат енергија. Сепак, термичката обработка не е исто што и рециклирањето: материјалите се неповратно губат со согорување, а остануваат пепел, згура и остатоци од прочистување на димни гасови, кои треба да се отстранат. Дел од металот од остатоците може да се одвои и повторно да се употреби.

Виен Енерџи истакнува дека нејзините фабрики користат модерни системи за прочистување и дека просечните емисии на регулирани загадувачи се значително под законските гранични вредности. Но, согорувањето произведува и јаглерод диоксид, особено со согорување на пластика и други материјали од фосилно потекло. Затоа, оправданоста на ваквите постројки не може да се процени само според количината на произведена енергија, туку и според можностите за рециклирање, емисиите и целокупното влијание врз животната средина.

Важно е термичкиот третман да не го замени одделното собирање и рециклирање на отпадот. Хартијата, стаклото, металот и пластиката што можат да се користат повторно треба да се одделат пред остатокот од отпадот да заврши во инсинераторот. Обновувањето на енергијата треба да биде дел од поширок систем за управување со отпад, а не замена за намалување на неговото генерирање.

Виена веќе ја планира иднината на својот систем. Во 2026 година, градскиот совет го одобри почетокот на планирањето на нова фабрика во областа Раутенвег, која треба да ги комбинира екстракцијата на вредни суровини и обновувањето на енергијата од отпадот. Се очекува изградбата да започне најрано во 2030 година, а работата ќе започне во 2034 година. Од 2035 година, се планира и реновирање на постарите инсинератори Шпителау и Флецерштајг.

Градските власти ја оправдуваат потребата од нови капацитети со растот на бројот на жители и потребата од безбедно отстранување на сè поголемите количини отпад. Плановите покажуваат дека во иднина, Виена смета и на термички третман како дел од комуналниот и енергетскиот систем, со понатамошна модернизација на технологијата.

Виенскиот пример покажува како отпадот може да стане важен извор на енергија, но исто така покренува прашања за заштита на животната средина, транспарентност на емисиите и квалитетот на животот на жителите што живеат во близина на индустриските постројки.

Дали треба да се градат големи инсинератори во градовите со милиони жители, каде што се генерира отпад и каде што произведената енергија може веднаш да се користи, или треба да се наоѓаат подалеку од станбените области? Одговорот на тоа прашање не е едноставен ниту во Виена.

ноември 12, 2026