Истражување на CGD: Пекинг одвојува милијарди за развојните банки, но Западот и понатаму му го блокира правото на глас

Кина од 2010 година за десет пати го зголеми финансирањето на мултилатералните развојни институции, но нејзиното политичко влијание и гласачка моќ во нив сè уште не соодветствуваат со нејзината економска големина, покажува новото истражување на американскиот Центар за глобален развој (CGD).

Според извештајот, кинеското финансирање на развојните банки во 2024 година достигнало 2,7 милијарди евра, додека издвојувањата за развојните агенции на Обединетите нации (ОН) пораснале за 47 отсто. Пекинг значително ги зголеми и средствата наменети за мултилатерално финансирање на борбата против климатските промени, кои во 2025 година достигнаа 4,7 милијарди евра, додека истовремено за 32 отсто ја намали поддршката за вертикалните фондови, како што е ГАВИ – глобалното партнерство за имунизација и вакцини.

Ова прашање ќе биде една од главните теми на годишните состаноци на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) и Светската банка, кои следната недела ќе се одржат во Бангкок. Кина веќе подолго време бара поголем удел и соодветна гласачка моќ во овие институции. Во моментов нејзиниот удел во Светската банка изнесува околу шест проценти, што е помалку од половината предвидена со економската формула на самата организација, додека САД задржуваат околу 16 отсто и со тоа го чуваат правото на вето. Претставниците на САД и западните земји досега ги блокираа промените во сопственичката структура, повикувајќи се на недостиг од транспарентност од кинеска страна и немање консензус.

„Ова е голем исчекор во споредба со состојбата пред 15 години, но сепак станува збор за мал дел од кинеската економија“, изјави Ијан Мичел, еден од авторите на извештајот. Тој нагласи дека кинеските одлуки за финансирање се исклучително селективни, посочувајќи дека само 11 отсто од кинеските придонеси за телата на ОН биле доброволни, за разлика од САД каде што тој удел надминува 70 отсто.

Коавторката Беата Цихоцка истакна дека Кина ги зголемила придонесите за Светската здравствена организација (СЗО) во периодот кога Вашингтон се повлекуваше од неа, но сепак Пекинг не ги пополни сите празнини што ги оставија западните сили по намалувањето на нивните буџети за развој.

Податоците покажуваат и дека Кина стана петти најголем донатор на Меѓународната асоцијација за развој (ИДА) – фондот на Светската банка за најсиромашните земји, каде што во последниот круг придонесе со 1,3 милијарди евра. Во последните пет години Кина за 92 проценти го зголеми и финансирањето на програмите на мултилатералните банки за поволно и бескаматно кредитирање.

И покрај финансискиот прилив, Пекинг губи позиции во раководствата. Додека кинеските државјани држат пет високи раководни функции во мултилатералните развојни банки (стабилен број од 2021 година), Кина од 2020 година загуби водечки места во неколку агенции на ОН, вклучително и во СЗО и Меѓународната унија за телекомуникации (ИТУ).

Паралелно со ова, Кина, која се приближува кон статусот на земја со висок приход, нагло го намалува сопственото задолжување кај развојните банки – од 7,2 милијарди евра во 2021 година на 4,2 милијарди евра во 2024 година, со што од прв заемопримач во 2017 година падна на 18-то место. Светската банка веќе најави дека по 2031 година целосно ќе ја прекине програмата за кредитирање на Кина.