Маѓар сака да ја врати австроунгарската империја на мапата

„Политико“

Следниот лидер на Унгарија сака да го оживее влијанието на Централна Европа со искористување на нејзиното империјално минато.

Новоизбраниот премиер Петер Маѓар вели дека ќе ги продлабочи врските со соседните држави, особено Австрија, градејќи врз силни економски врски и заедничка историја вкоренета во австроунгарската империја од крајот на деветнаесеттиот век.

„Порано ја делевме земјата, а Австрија е клучен економски партнер на Унгарија“, рече Маѓар по неговата победа над Виктор Орбан на унгарските избори претходно овој месец. „Би сакал да ги зајакнам односите меѓу Унгарија и Австрија од историски, но и од културни и економски причини“.

Маѓар го победи Орбан делумно и поради ветувањето дека ќе ги ресетира односите на Унгарија со ЕУ, но тој предвидува тоа да го направи во рамките на зајакнат блок од централноевропски нации предводени од десничарски лидери со слични ставови за кои верува дека споделуваат ист културен поглед, економски интереси и конзервативни погледи за сè – од миграцијата до енергетската политика. Со важен исклучок на Полска, овие земји – сместени помеѓу Западна Европа и Русија – традиционално покажуваат и поголема подготвеност за одржување на деловните врски со Москва.

Новиот унгарски лидер веќе јавно истакна како би можел да ја оствари својата визија за централноевропски блок. На прес-конференција претходно овој месец тој предложи спојување на Вишеградската група – неформален сојуз на Унгарија, Полска, Чешка и Словачка – со форматот „Славков“, рамка за соработка, во која се вклучени Австрија, Чешка и Словачка.

„Верувам дека ова е во интерес на секоја земја, вклучувајќи ги Австрија и Унгарија“, рече Маѓар. „Затоа се надевам дека ќе можеме да постигнеме напредок тука“.

Како јасен сигнал за оваа стратегија, Маѓар рече дека неговите први патувања како нов лидер на Унгарија на почетокот на мај ќе бидат во Варшава и Виена.

Иако ја гледа Австрија како поприроден сојузник, Маѓар има многу да научи од полскиот премиер Доналд Туск и неговите напори за враќање на либералната демократија по години популистичко владеење, вклучително и како да се отклучат средствата на ЕУ задржани поради загриженост за владеењето на правото. Еден од главните приоритети на Маѓар е да обезбеди ослободување 18 милијарди евра замрзнати средства на ЕУ; тој исто така се залага за пристап до 16 милијарди евра европски заеми за одбрана и за укинување на казната од 1 милион евра дневно за Унгарија поради нејзиното одбивање да се придржува до законот на ЕУ за миграција.

„Посетата на Варшава е за споделување искуства во врска со транзицијата назад кон либерална демократија“, рече Емил Брикс, поранешен австриски дипломат и историчар, кој го проучувал крајот на австроунгарската империја. „Посетата на Виена има повеќе врска со европската политика и со фактот дека е потребно да развиеме сопствени предлози од овој регион“.

Австриската влада се чини дека е отворена за идејата.

Висок австриски дипломат, зборувајќи под услов да остане анонимен за да разговара за внатрешното размислување, рече дека постои вродена логика во зајакнувањето на соработката меѓу државите од Централна Европа во рамките на ЕУ по примерот на моделот на Бенелукс.

„Сите ние сме држави со приближно иста големина со многу заеднички интереси и заедно би биле порелевантни во однос на капацитетот за гласање“, рече дипломатот.

Папочно поврзани

За конзервативната влада на Австрија, продлабочувањето на врските со Унгарија долго време беше стратешка амбиција.

На почетокот на 2000-тите, пред пристапувањето во ЕУ на неколку поранешни комунистички земји, австриските лидери предложија обновен сојуз со Централна Европа. Напорот на крајот не успеа, попречен од стравовите во Полска и Словенија дека Виена се обидува да ја врати својата хегемонија повеќе од 80 години по распадот на австроунгарската империја.

Сега посигурна, просперитетна Унгарија го предлага поблискиот сојуз. И полските лидери, со растечката економска и воена моќ на нивната земја, повеќе не се чувствуваат загрозени од таа перспектива, велат експертите. Канцеларијата на полскиот премиер не одговори на барањето за коментар.

Австриските конзервативци исто така гледаат нова можност сега кога Орбан го нема.

„Тесно соработувавме со Орбан во 90-тите и секогаш велам дека младиот Орбан сигурно би бил еден од најголемите критичари на постариот Орбан денес“, рече Рајнхолд Лопатка, европратеник од владејачката конзервативна Народна партија на Австрија. „И покрај сите проблеми со кои се соочивме, успеавме да работиме заедно на некои прашања, но со текот на годините тоа стана сè потешко, а на крајот и невозможно“.

Според две лица присутни на состанокот, Маѓар и конзервативниот австриски канцелар Кристијан Штокер почнаа да ги поставуваат темелите за односите меѓу нивните земји по Орбан на Минхенската безбедносна конференција во февруари. Лидерите разговараа за првата посета на Маѓар на Виена и како да се подобрат условите за австриските фирми што работат во Унгарија, според висок австриски владин претставник.

Во Виена се очекува Маѓар да се обиде да зацрта заеднички став за миграцијата и да разговара за судбината на Централноевропскиот универзитет, кој го пресели својот главен кампус од Будимпешта во Виена во 2019 година по кампањата на Орбан против институцијата – рече високиот австриски дипломат.

Двете нации веќе се тесно поврзани во економска смисла. Австрија е втор најголем инвеститор во Унгарија по Германија со обем на инвестиции од над 11,7 милијарди евра. Речиси 134.000 Унгарци работат во Австрија, од кои многумина секојдневно патуваат на работа.

Националната банка на Австрија во извештај од минатата година изјави дека растечките трговски врски со земјите од Централна и Југоисточна Европа имаат стабилизирачки ефект врз австриската економија во време на зголемена трговска неизвесност на глобално ниво.

Сепак, остануваат клучни разлики меѓу земјите од Централна Европа, кои сигурно ќе ги комплицираат напорите за создавање поблизок сојуз. На пример, во врска со Украина, Австрија и Полска активно ја поддржуваат дополнителната помош од ЕУ за земјата во неволја. Иако од Унгарија под водство на Маѓар повеќе не се очекува да ја попречува помошта како што правеше Орбан, таа им се придружува на Чешка и Словачка во откажувањето од поддршката на пакетот за заем од 90 милијарди евра на ЕУ за Киев. Земјите исто така имаат разни ставови за пристапувањето на Украина во блокот.

И покрај овие разлики, експертите тврдат дека остануваат силни заеднички интереси меѓу земјите од Централна Европа, особено кога станува збор за економски иницијативи и големи инфраструктурни проекти.

„Доколку овие земји би можеле да презентираат интегрирани предлози и интегрирани проекти, кои се координирани, тоа би ја зајакнало нивната позиција кога станува збор за распределба на средствата и кохезионите пари од Брисел“, рече Рајнхард Хајниш, политиколог од Универзитетот во Салцбург.

Притисокот на Маѓар за изградба на централноевропски сојуз може да се темели и на неговото разбирање за тоа како всушност функционира моќта во Брисел. Новиот премиер помина речиси една деценија таму како дипломат под Орбан пред да се отцепи од популистичката партија Фидес и да стане европратеник со својата конзервативна политичка сила Тиса.

„Тој е всушност првиот унгарски премиер кој има совршено разбирање за тоа како функционира машината на Брисел и ЕУ“, рече Стефано Ботони, професор фокусиран на Источна Европа на Универзитетот во Фиренца. „И ако сакате да сметате повеќе во Брисел, ако сакате да бидете противтежа на големите (земји) – Франција, Германија – тогаш мора да ги здружите силите“.

април 23, 2026