Иран не е Венецуела, иако Трамп би го сакал тоа

Хина

Американскиот претседател Доналд Трамп го имаше на ум веројатниот наследник кога неговата администрација го собори венецуелскиот лидер Николас Мадуро во јануари. Таква опција во Иран не постои.

Во подготовка за заедничката американско-израелска операција во која беа убиени врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, и десетици високи ирански функционери, оперативците на ЦИА работеа на воспоставување контакт со некои членови на Иранската револуционерна гарда.

Според извори запознаени со ова прашање, кои побараа да не бидат именувани за да опишат чувствителни операции, тоа беше клучно за планирање на акцијата.

Иако собраните разузнавачки информации им помогнаа на САД и Израел успешно да го отстранат врховниот лидер на Иран, администрацијата не знаеше кој реално би можел да ја преземе власта во Иран и да соработува со Вашингтон.

Како што ескалира војната во Иран, станува сè појасно дека дефинирањето и постигнувањето успех во овој конфликт е многу посложен, долгорочен и скап процес во однос на американските животи отколку операцијата во Венецуела.

Нема организирана опозиција

„Нема координирана или посебна група во рамките на режимот што Американците ја гледаат како пожелна нова влада, ниту пак постои вистинска организирана опозиција“, рече еден од изворите.

Во едно од бројните телефонски интервјуа откако започна операцијата во Иран, Трамп за Еј-Би-Си Њуз посочи дека неколку луѓе за кои мислел дека би можеле да ја преземат власта биле убиени во ракетни напади. „Кандидатите за второ или трето место се мртви“.

Трето лице блиско до тимот за национална безбедност на Трамп го опиша размислувањето за моменталната ситуација во Иран како „целосно расфрлано“.

Портпаролката на Белата куќа, Каролин Ливит, рече: „Како што рече претседателот Трамп, ова беше нашата последна, најдобра шанса да удриме и да ги елиминираме неприфатливите закани што ги претставува овој болен и злокобен режим предводен од терористи“.

Таа рече дека Иран го зголемувал своето производство на ракети секој месец и дека доколку САД им дозволиле да продолжат, „Иран би бил заштитен со смртоносни балистички ракети додека развива нуклеарно оружје, вооружува терористички брокери и претставува сериозна закана за нашата татковина“.

САД мораа да дејствуваат сега, додека режимот беше послаб од кога било, наместо да му дозволат на Иран да ги изгради своите капацитети и први да нè нападне, нагласи таа.

Венецуела е управувана од мафијаши, Иран од теократи

Трамп беше привлечен од можноста да го повтори во Иран она што го направи во Венецуела, брза операција што доведе до добра соработка со потпретседателката Делси Родригез.

„Она што го направивме во Венецуела, мислам, е совршено, совршено сценарио“, изјави Трамп за „Њујорк Тајмс“.

Но, структурите на земјите се многу различни. Владата во Венецуела се лизна во авторитаризам во последните две и пол децении. Претседателот ја водеше земјата со неколку луѓе кои имаа свои портфолија и бази на моќ. Владата на САД направи продор во тој круг, кој критичарите го опишуваат како мафијашко општество, што овозможи брзо „обезглавување“ и последователно политичко уредување.

Од друга страна, Иран е управуван од теократски систем кој функционира речиси пет децении. Врховниот лидер управува со систем кој ги испреплетува свештеничкото, избраното и военото раководство и е дизајниран брзо да ги пополни празнините.

Американците сè уште немаат јасен план за „денот потоа“

Без покооперативно или пријателско лидерство што САД можат веднаш да го идентификуваат, надежите на Трамп дека иранскиот народ ќе го собори иранскиот режим веројатно нема да се материјализираат наскоро.

Безбедносните и паравоените капацитети на Иран засега остануваат во голема мера недопрени, рече првиот извор, „па затоа има малку причини да се верува дека режимот нема да може да ги потисне јавните протести или демонстрации со сила“.

„Падот на режимот и промената на режимот се две различни работи“, рече Амос Хохштајн, висок советник на претседателот Џо Бајден. „Падот на режимот може да доведе до хаос и повеќе центри на моќ што се натпреваруваат едни со други. Јас лично не знам каде води ова. Проблемот е што не мислам дека некој знае. И без војници на терен, многу е тешко да се создаде промена на режимот од воздух“.

Збунета администрација

Нова анкета на Си-Ен-Ен објавена оваа недела покажа дека 59 отсто од Американците не ја поддржуваат операцијата во Иран, а 60 отсто не веруваат дека Трамп има јасен план за тоа како да се справи со ситуацијата. Не беа само демократите кои јавно ја критикуваа администрацијата и покренаа прашања за крајната цел на операцијата.

Конзервативниот блогер Мет Волш напиша дека администрацијата е „збунета, благо речено“ во врска со операцијата.

Во странство, американските партнери и сојузници исто така чекаат администрацијата јасно да ги објасни целите на операцијата, рече еден западен дипломат кој побара анонимност, додавајќи дека Вашингтон досега не успеал јасно да го скицира долгорочниот план за Иран и регионот.

Досега, Трамп и министерот за одбрана Пит Хегсет јавно идентификуваа само збир на воени цели што сакаат да ги постигнат во неопределен временски рок. Тоа се уништување на ракетните капацитети на Иран, уништување на иранската морнарица, обезбедување Иран никогаш да не развие нуклеарно оружје и спречување на вооружување, финансирање и насочување на терористички армии надвор од нејзините граници.

Обидите да се дефинираат целите на САД доаѓаат по серија различни изјави, во кои Трамп спомена различни временски рамки и цели на војната, од „два до три дена“ до „четири до пет недели“ и од постигнување „слобода за иранскиот народ“ до одбрана на „американскиот народ со отстранување на непосредните закани од иранскиот режим“.

„Ако ги слушавте претседателот и Хегсет, јасно е дека тие сè уште не одлучиле за своите цели и мислам дека ќе мора да го сторат тоа многу наскоро“, рече Кристофер Хил, американскиот амбасадор во Ирак и четири други земји под претседателство на републиканци и демократи.

„За неколку дена ќе знаеме дали ќе има какво било формирање нова влада во Иран, но тоа не изгледа веројатно. Затоа можеби треба да ги ублажиме разговорите за промена на режимот.“

Неодамнешните коментари од Трамп и неговиот кабинет сугерираат дека администрацијата можеби го прави токму тоа.

март 6, 2026