Извештај: Балканскиот Полуостров изгуби речиси 2.500 км природни реки во последните години

Илјадници километри реки се оштетени во последните години на Балканот поради проширувањето на браните и малите електрани, како и прекумерното вадење седименти, според извештајот на невладините организации „Ривер воч“ и „Евронатур“, објавен денеска.

Во извештајот се забележува дека Балканот има едни од најчистите и најдиви реки во Европа, кои се клучни за биодиверзитетот на континентот и неговото сино срце предупредувајќи дека овој вреден ресурс е сè повеќе под закана од порастот на инфраструктурните проекти во регионот.

Во последните години Балканот доживеа бум во малите, великодушно субвенционирани хидроелектрани, а регионот често е на дофат на инвеститори што дојдоа да го искористат овој сигурен и обновлив извор на енергија, забележуваат агенциите. Според извештајот од 2024 година на двете организации, на Балканот има речиси 1.800 вакви електрани и над 3.000 проекти за изградба на вакви објекти.

Во нивниот последен извештај, кој вклучува студија за над 83.000 км реки, двете организации се фокусираат главно на таканаречените полуприродни реки. Овие речиси недопрени реки сочинуваа 30 проценти од водотеците во регионот во 2012 година, а до 2025 година нивниот удел падна на само 23 проценти – процес што извештајот го опишува како „тажна загуба од 2.450 километри водотеци“.

Во извештајот се наведува дека губењето на овие витални реки за заштита на животната средина е особено акутно во Босна и Херцеговина и во Албанија, при што организациите велат дека процентот на недопрени реки во Босна се намалил за 23 проценти помеѓу 2012 и 2025 година, а во Албанија речиси природните речни делови се намалиле од 68 проценти во 2012 година на 40 проценти во 2025 година.

И покрај негативните трендови, во извештајот се забележува дека албанската влада ѝ доделила на реката Вјоса, една од последните диви реки во Европа, статус на национален парк во 2023 година, која успешно блокирала речиси 40 планирани брани. Ваквите правни победи помогнале да се спасат вкупно 200 километри главни водни патишта и 700 километри мали реки во последните години, се вели во извештајот.