Die Presse за настапот на Сиљановска-Давкова на Европскиот самит: Геополитичкиот вакум на Западен Балкан може да го искористат други сили

Водечкиот австриски весник Die Presse објавува анализа за клучното прашање коешто беше во фокусот на 22-риот Европски самит во Салцбург, организиран од страна на Салцбуршкиот институт на регионите на Европа (IRE).
Настанот собра повеќе од 50 врвни говорници и над 650 гости, вклучувајќи менаџери, научници и високи политички претставници од целиот континент меѓу кои и македонската претседателка Гордана Сиљановска-Давкова која беше меѓу главните почесни гости на овогодинешниот самит.

Во анализата Die Presse се занимава со проширувањето со Западен Балкан кој според македонската претседателка Гордана Сиљановска-Давкова е тест за стратешката моќ на ЕУ.

Таа имаше забележително обраќање во рамките на централната сесија насловена како „Дали Европа (сè уште) е глобален играч?“.

Во својот говор, претседателката упатила силни пораки до европските лидери, нагласувајќи дека интеграцијата на Западен Балкан претставува клучен тест за стратешката капацитивност и моќ на Европската Унија. Таа го нарече регионот „Ахилова пета“ на Унијата и побара итно забрзување на процесот на проширување.

Сиљановска-Давкова во Салцбург потсетила дека Македонија е земја-кандидат веќе 21 година, со дури 17 позитивни извештаи од Европската комисија и целосна усогласеност со европската надворешна и безбедносна политика.

Сепак, таа директно посочила дека ниту една друга европска држава не поднела толку тежок товар во евроинтегративниот процес. Според неа, принудувањето на една земја да го менува својот внатрешен правен поредок за да реши историски спорови отвора сериозни прашања за меритократијата и принципите на кои почива самата ЕУ, поради што повика на доследно почитување на заслугите.

Сите се согласни дека постои потреба од оптимизам и инвестиции во безбедноста.

Весникот пренесува дека на самитот, покрај македонската претседателка, се дебатирало и за геополитиката, конкурентноста и хибридните закани.

Претседателот на IRE, Франц Шаусбергер, во својот воведен говор подвлекол дека на Европа ѝ е потребен многу повеќе оптимизам и заеднички ангажман за надминување на мултиплекс кризите.

За важноста на европскиот пат говорела и Кристина Герасимов, заменик-премиерка за европски интеграции на Молдавија, која посочила дека реформите веќе даваат плодови во нејзината земја.

Од економски аспект, потпретседателот за владини прашања на „BMW Group“, Франк Нидерлендер, предупредил на опасностите од европскиот „темповерлуст“ (губење на чекорот) и нагласил дека глобалните синџири на снабдување радикално се менуваат, поради што Европа мора поагилно да го зајакне својот внатрешен пазар.

Европскиот самит во Салцбург уште еднаш покажа дека патот кон тоа Европа да остане суверен глобален играч неминовно води преку нејзино геополитичко заокружување, каде што прашањето за проширувањето со Западен Балкан, нотирано од Сиљановска-Давкова, останува врвен приоритет.

Целиот текст на Die Presse во продолжение:

Дали Европа сè уште е глобален играч?

Салцбург – Ова прашање го постави Салцбуршкиот Институт на регионите на Европа (IRE) на 22. Салцбург Јуроп Самит пред 50 висококвалитетни говорници од цела Европа. Со оглед на расположението во Европа, одговорот изненади – и даде храброст.

Европа има сите потенцијали и шанси да биде глобален играч, само треба да станеме побрзи, поефикасни, поактивни и похрабри – така може да се сумираат изјавите на политичарите, менаџерите и научниците од различни европски држави и гранки. Околу 650 гости, меѓу кои повеќе од 300 ученици, се собраа од 27 до 29 септември во Салцбург Конгрес за да дискутираат за актуелните прашања на Европа: геополитика, конкурентност, проширување, одбрана, отпорност, сигурна инфраструктура и зајакнување на Европа. Во своето воведно обраќање, претседателот на IRE Франц Шаубергер истакна дека Европа има потреба од повеќе оптимизам. Само со увереност и ангажман можат да се совладаат повеќекратните кризи.

Глобалната улога на Европа

Претседателката на Македонија Гордана Силјановска-Давкова ја означи европската интеграција како историска успешна приказна. Особено интеграцијата на Западен Балкан е прашање на европската кредибилност. Кандидатските земји имаат потреба од веродостојна перспектива за пристапување, бидејќи: евентуалниот геополитички вакуум на Западен Балкан би бил искористен од други сили. Сојузниот канцелар Кристијан Штекерл во видеопорака ја истакна важноста на проширувањето на ЕУ.

Стабилноста на Западен Балкан има директни последици врз Австрија. Австрија сака и натаму да настапува како веродостоен партнер и да ја одигра својата традиционална улога на градител на мостови. Унгарската државна секретарка Клара Бројер ја стави во фокус конкурентноста на Европа. Европа не смее натаму да заостанува зад САД и Кина во клучните технологии како вештачката интелигенција, чиповите и облак-инфраструктурата. Вистинскиот внатрешен пазар, ефикасна енергија, иновации и задржување на европските таленти се клучни за Европа да остане глобално способна за дејствување. Вицепремиерката на Молдавија Кристина Герасимов предупреди од вон-европско влијание и хибридни закани; соодветно на тоа Европа мора посилно да инвестира во демократска отпорност и безбедност.

За Молдавија европскиот пат е од егзистенцијално значење; реформите во земјата веќе покажуваат успеси. Молдавската влада се гледа обврзана кон позитивниот развој на земјата и европската интеграција. Како претставник на стопанството, Франк Нидерлендер, вицепретседател за владини работи Европа на BMW Group, предупреди од европски губење на темпо. Глобалните синџири на снабдување, производните структури и бизнис-моделите веќе се менуваат во основа, а светскиот пазар не чека на внатрешни дебати во Европа. Одлучувачката сила на Европа останува внатрешниот пазар, кој сепак мора посилно да се интегрира и да стане меѓународно поконкурентен. Британскиот амбасадор во Австрија Ник Пикард е убеден дека Европа и натаму е значаен глобален актер. Безбедноста, одбраната, науката и технологијата повторно ги зближија Велика Британија и ЕУ. Истовремено Европа мора да преземе повеќе одговорност за сопствената безбедност и да ја зајакне својата технолошка конкурентност.

Проширувањето на Европската Унија одамна веќе не е само прашање на институционални реформи, туку стана централна геополитичка тема. Во видеоизјава европската министерка Клаудија Бауер истакна дека иднината на Европа без проширување едвај може да се замисли. Каде што Европската Унија не настапува кредибилно, други актери можат да ги пополнат настанатите празнини. Државите што ги исполнуваат договорените услови мора затоа да видат и конкретни напредоци. Европската министерка на Црна Гора Маида Горчевиќ истакна дека нејзината земја не бара кратенки во процесот на пристапување. Црна Гора ги отворила сите 33 преговарачки поглавја и големото мнозинство ги завршила. Одлучувачко е дека процес на проширување базиран на заслуги навистина носи резултати. Успешното пристапување на Црна Гора може да им покаже и на другите земји од Западен Балкан дека реформите се наградуваат и дека вратите на ЕУ остануваат отворени за оние што ги исполнуваат условите. Брижката економистка Нина Вујановиќ укажа на економските предности од посилна интеграција. Само укинувањето на царините не е доволно; особено нетарифните трговски пречки и натаму претставуваат значителни пречки за помалите претпријатија. Истовремено земјите од Западен Балкан мораат посилно да покажат каков придонес тие самите можат да дадат кон ЕУ. Од стопанска гледна точка, Кристоф Рати, член на управниот одбор на Vienna Insurance Group задолжен за Западен Балкан, ја истакна атрактивноста на регионот за инвестиции. Истовремено позитивниот став кон ЕУ не смее да стане кршлив поради политички блокади. Напредокот во процесот на пристапување е затоа и важен сигнал кон инвеститорите. Кристоф Бендер од European Stability Initiative дополнително се заложи за посилни степенувани форми на интеграција. Порано вклучување во делови од внатрешниот пазар може да им донесе конкретни предности на кандидатите уште пред полноправно членство и да ја направи видлива врската меѓу реформите и политичката награда. Во центарот на дискусијата стоеше кредибилноста на европскиот процес на проширување: геополитичката итност не може да ги замени критериумите за реформи, но процес базиран на заслуги ја губи ефикасноста ако исполнетите услови не водат до напредоци.

Критична инфраструктура

Украина ја покажува ранливоста на енергетското снабдување – експертите бараат повеќе инвестиции во мрежи, складишта, сајбер-одбрана и европска соработка. Иван Јуруш, претседател на управниот одбор на украинскиот оператор на преносната мрежа Укренерго, ги опиша искуствата на својата земја со систематски напади врз цивилната енергетска инфраструктура. Русија сè повеќе ги напаѓа тесните грла и централните јазли на електроенергетскиот систем.

Клучна лекција од војната е дека методите на напад постојано се менуваат и затоа концептите за заштита мораат постојано да се прилагодуваат. Ниту една земја не може сама да се справи со таква закана; европската соработка и поврзувањето на Украина на европската електроенергетска мрежа се од централно значење. И за Австрија сигурноста на снабдувањето не е саморазбирлива, истакнаа претседателот на управниот одбор на Salzburg AG Михаел Бамингер и претседателот на управниот одбор на VERBUND Михаел Штругл. Покрај дополнително производство на струја, потребни се поефикасни мрежи, складишта и управувачки капацитети. Бамингер укажа на долгорочно потребните милијарди инвестиции во електроенергетската инфраструктура и на сè уште предолгите постапки за одобрување. Штругл истакна дека исклучително сувото лето 2023 ги покажа границите на производството од хидроенергија. Европа мора посилно да ги користи сопствените енергетски извори и да ја намали зависноста од нафта и гас. Верона Џексон, експертка за заштита на критична инфраструктура на Универзитетот на Бундесверот во Минхен, предупреди да не се потценуваат хибридните закани. Покрај воените објекти, особено болниците, енергетското снабдување и комуникациските системи се можни цели. Дезинформациите исто така се дел од хибридните стратегии и можат намерно да се користат за засилување на општествената и политичката поларизација. Деловниот советник Корнелиус Граниг укажа на опасноста од сајбер-напади врз државни институции и критични системи. Европа мора поконзистентно да ги затвора како техничките слабости, така и кадровските и организациските влезни точки. Сајбер-безбедносниот експерт Димитрис Симос од Универзитетот во Салцбург и Факултетот за применети науки во Салцбург ја истакна важноста на обука, безбедносни стандарди и редундантни системи. Органите, војската, науката и стопанството мораат посилно да го здружат знаењето. Одлучувачко е исто така однапред да се препознаат зависностите и да се подготват алтернативи за испад на комуникациските мрежи. Управниот одбор на 22. Салцбург Јуроп Самит јасно покажа: Европа има сите потенцијали да биде глобален играч; ѝ требаат повеќе темпо, повеќе соработка и повеќе (политичка) волја. Зашто нашиот животен модел Европа вреди да се зајакне.

октомври 12, 2026