Connect with us

Култура

Манифестација „Денови на македонска култура во Будимпешта 2026“

Манифестацијата „Денови на македонска култура во Будимпешта 2026“ заврши на 19 ноември со книжевна вечер во културниот центар Balkan Heritage. Гостинка беше Елена Ѓорѓиовска, лекторка по македонски јазик во Букурешт. Таа одржа предавање за современата македонска книжевност за деца и ја промовираше поетската антологија „Мојата песна се фрла од мост“. Вечерта заврши со музичко изненадување. Настанот се одржа на англиски јазик, а салата беше полна со унгарска публика, студенти и пријатели на македонската култура.

Сказните се будат и ги менуваат правилата

Предавањето „Стереотипите во современата македонска книжевност за деца (принц, принцеза и многу змејови, вештерки и волшебнички)“ ја претстави сказната како прв облик на книжевност со кој се среќаваме уште во детството. Сказната отсекогаш ги одразувала доминантните општествени кодови: патријархалниот, религиозниот, дидактичкиот и традиционалниот. Ѓорѓиовска покажа како современите македонски книги и сликовници за деца, особено оние објавени по 2019 година, ги преиспитуваат вековните стереотипи.

Под влијание на современите феминистички тенденции, вештерката повеќе не мора да биде опасна, злобна и грда. Сè почесто таа добива позитивна, па дури и херојска улога. Слична преобразба доживува и змејот. Наместо противник што треба да се победи, тој сега е пријател, помошник или сојузник. Ѓорѓиовска нагласи:

„За разлика од големите, опасните и огнените традиционални змејови, змејовите во современите книги за деца не се големи и лоши предизвикувачи на зло коишто ја заробуваат принцезата. Најчесто тие се оние кои се заробени и чекаат да бидат спасени.“

Промени има и кај принцовите и принцезите:

„Ако убавината повеќе не е мерило за вредноста на принцезите, тогаш ниту силата и привлечноста не се мерило за храброста и изгледот на принцовите.“

Според Ѓорѓиовска, современите наративи покажуваат дека зрелоста не е крајна цел. Поважен е процесот на растење и самоприфаќање, кој во современите книги за деца често останува отворен. Сказната, како дел од културното наследство и на македонскиот народ, продолжува да живее. Сега е ослободена од старите стереотипни матрици и отворена кон нови вредности.

Втор дел од вечерта беше промоцијата на поетската антологија „Мојата песна се фрла од мост“. Публиката ја запозна со гласовите на современата македонска поезија.

Музичко изненадување: македонски песни во унгарска изведба

Вечерта заврши со најавеното музичко изненадување. Свиреа студентите од Лекторатот по македонски јазик при ЕЛТЕ и нивни пријатели: Ката, Мирто, Естер, Јанош, Балаж и Бонифац. Тие

изведоа македонски народни песни: „Јовано, Јованке“, „Паца Дреновчанка“, „Море Павле пие“ и „Море сокол пие“. Публиката долго ги поздравуваше со аплауз. Изведбата покажа колку блиску до срцата на младите Унгарци стигнал македонскиот мелос.

Една година полна со македонска култура

Со оваа вечер заврши циклусот „Денови на македонска култура во Будимпешта 2026“. Манифестацијата започна на 29 мај со изложбата „Синило“ на Јелена Белиќ во галеријата на Balkan Heritage. Потоа излезе албумот „Македонија“ на унгарското музичко дуо БудаПесме. Есенскиот циклус донесе Денови на македонска гастрономија во ресторанот Yugo Resto-Bar (23 и 24 октомври), каде готвеше Слаѓан Стевковски. На 24 октомври на бродот-сцена A38 се одржа концерт на групата Скопје Виа, а вечерта ја отвори унгарското дуо Narun. На 26 октомври беше отворена изложбата скулптури на Никола Смилков, која ја отвори унгарската писателка Оршоја Карафиат.

Сепак, црешата на тортата на годинашната манифестација беше книжевната вечер со Елена Ѓорѓиовска. Таа на најубав начин ги спои науката, поезијата и музиката.

Историска година за македонско-унгарските културни врски

Организаторите оценуваат дека 2026 година е една од најуспешните во културните врски меѓу Унгарија и Македонија. Еден настан ја обележа годината и надвор од рамките на манифестацијата. На 12 ноември 2026 година на Универзитетот ЕЛТЕ беше одбранет првиот докторат на македонски јазик во Унгарија. Златко Панзов, лектор по македонски јазик при ЕЛТЕ и иницијатор на Деновите на македонска култура во Будимпешта, ја одбрани дисертацијата „Историографската метафикција во современиот македонски и унгарски роман“ со оценка summa cum laude. Комисијата едногласно ја оцени работата како иновативна и единствена од ваков вид во македонската и унгарската книжевна наука, како вистински мост меѓу двете култури. Со оваа одбрана македонскиот јазик за првпат стана јазик на академска одбрана во Унгарија.

Деновите на македонска култура во Будимпешта 2026 ги организираа Лекторатот по македонски јазик при Институтот за словенска и балтичка филологија на Универзитетот ЕЛТЕ, Здружението на Унгарци на Македонија – Теледом и културниот центар Balkan Heritage од Будимпешта. Манифестацијата е реализирана со поддршка на Министерството за култура и туризам на Република Северна Македонија.

Ad
Ad