Дали жените или мажите имаат повеќе бенефити од бракот и дали се посреќни самците од тие во брак?

Од време на време, едно од најдискутираните прашања во социологијата, психологијата и демографијата станува како брачниот статус влијае врз среќата и благосостојбата на поединецот? Традиционално, бракот се смета за извор на стабилност, поддршка и среќа, но со растечкиот број на сингл лица во современото општество, ова сфаќање се преиспитува.

Среќата (субјективната благосостојба) се дефинира како комплексен конструкт кој ги опфаќа позитивните емоции, задоволството од животот и ниското ниво на негативни емоции (Diener, 1984-та). Брачниот статус е еден од клучните социјални фактори кои влијаат врз среќата (Lucas & Dyrenforth, 2006-та).

Истражувањата покажуваат дека луѓето во стабилен и квалитетен брак пријавуваат повисоки нивоа на среќа во однос на сингл лицата (Diener et al., 2000). Според Cohen и Wills (1985-та) пак, социјалната поддршка од партнерот го намалува стресот и ја подобрува менталната здравствена состојба. Сепак, ова важи само кога бракот е здрав и исполнет со позитивни односи.

Квалитетот на брачната врска е критичен аспект. Прулекс, Хелмс и Бухлер (2007-ма), во својата анализа покажаа дека браковите со висока меѓусебна поддршка, доверба и комуникација значително ја зголемуваат среќата, додека конфликтните бракови имаат спротивен ефект. Истражување на Вилијамс (2003-та) укажува дека незадоволството во бракот може да биде поштетно за менталното здравје од тоа да се биде сам.

Самечкиот живот во современото општество не мора да биде симбол на осаменост или незадоволство. Некои сами лица пријавуваат високо ниво на среќа особено, ако имаат силна социјална мрежа и се посветени на личен развој (Kamp Dush & Amato, во 2005-та). Myers (во 2000-та), истакнува дека автономијата и слободата се значајни фактори за лична среќа.

Родот е значаен показател и во разбирањето на среќата во различни брачни статуси. Според студијата на Kalmijn (2017-та), мажите во брак пријавуваат поголема среќа и подобро здравје во споредба со сингл мажите. Ова се објаснува со тоа што мажите почесто се потпираат на партнерката за емоционална и социјална поддршка. Жените, пак, покажуваат поразлични трендови; некои истражувања укажуваат дека сингл жените може да бидат посреќни од оние во незадоволителен брак (Williams, 2003-та).

Една од причините е што жените се понесреќни во законските врски е и што доживуваат поголем стрес и социјални очекувања (Umberson, 1992-ра). На пример, според анализа од Pew Research Center (2019-та), 54 проценти од мажите во брак пријавиле дека се многу среќни, додека кај жените тој процент изнесувал 45 отсто. Кај сингл лицата, 48 проценти од мажите и 43 отсто од жените пријавиле дека се многу среќни, што укажува на помала разлика во среќата меѓу „старите девојки“ и венчаните жени во споредба со мажите.

Според податоците од истражувањето на American Time Use Survey (2020-та), околу 60 отсо од возрасните во САД се во брак, додека 40 проценти се сингл. Во Европа и други индустријализирани земји, процентот на сингл лица расте, особено помеѓу младите (Eurostat, 2022-ра).

Истражувањето на Lucas и Dyrenforth (2006-та) покажува дека брачните лица имаат релативно стабилно ниво на среќа во текот на времето, додека сингл лицата покажуваат поголема варијабилност. Родовиот аспект е особено видлив во истражувања каде мажите во брак пријавуваат помал стрес и подобро здравје од сингл мажите, додека кај жените среќата е повеќе поврзана со квалитетот на брачната врска, отколку со самиот факт дали се во брак или не (Umberson, 1992; Kalmijn, 2017).

Сепак, во колективистичките култури, каде семејството има клучна улога, бракот е поврзан со повисоко ниво на задоволство (Diener et al., 2000-ра). Во поиндивидуалистичките општества како САД и Западна Европа, изборот за сингл живот не се гледа автоматски како негативен, што овозможува поголема флексибилност во дефинирањето на среќата.

Одговорот на прашањето кој е посреќен, брачните лица или самците, секако не е едноставен и зависи од бројни фактори: квалитетот на брачната врска, род, културниот контекст, социјалната поддршка и индивидуалните вредности. Мажите во брак генерално пријавуваат поголема среќа од сингл мажите, додека кај жените квалитетот на врската е поважен од самиот брачен статус. Самечкиот живот нуди предности како автономија и слобода, кои можат да бидат извори на среќа кога се негуваат со социјални и лични ресурси.

Изгледа, најточниот научен заклучок гласи, дека мажите во просек добиваат нешто повеќе психолошки придобивки од бракот отколку жените, додека жените во просек покажуваат поголема адаптабилност на сингл животот. Меѓутоа, истовремено, индивидуалните разлики далеку ги надминуваат родовите просеци. Среќниот брак ги прави и мажите и жените посреќни, додека несреќниот брак ретко му служи било кому. Во крајна линија, научните докази не ја слават ниту брачната институција ниту самостојноста како универзално решение, туку укажуваат дека човечката благосостојба произлегува од квалитетни односи, лична автономија и чувство дека некој живот е споделен со смисла.

Бракот долго време се сметал за институција која им носи стабилност и благосостојба на двата партнера, но современите социолошки и психолошки истражувања покажуваат дека мажите во просек извлекуваат нешто поголеми придобивки од бракот отколку жените. Ова не значи дека жените не добиваат позитивни ефекти од партнерството, туку дека структурата на општествените улоги и начинот на кој мажите и жените ги градат социјалните врски создава различни исходи.

Една од најчесто споменуваните причини е социјалната и емоционалната поддршка. Истражувањата покажуваат дека многу мажи имаат помал број блиски пријателства и поретко споделуваат лични емоции надвор од романтичната врска. Затоа партнерката често станува нивниот главен извор на емоционална стабилност, совет и грижа. Кога се во брак, мажите добиваат редовна психолошка поддршка која го намалува стресот и чувството на осаменост. Блиските односи делуваат како заштита од психолошки притисок и негативни животни настани.

Втора важна причина е здравјето. Оженетите мажи во просек имаат подобри здравствени навики и подолг животен век. Во многу бракови партнерките играат улога на „неформален здравствен менаџер“: потсетуваат на лекарски прегледи, поттикнуваат поздрава исхрана и го регулираат секојдневниот ритам. Овој облик на социјална контрола значително го намалува ризикот од штетни однесувања како прекумерно пиење, ризично возење или игнорирање на симптоми на болест.

Трет фактор е организацијата на секојдневниот живот. Бракот често носи поголема рутина, стабилен дом и јасна животна структура. Истражувањата во социологијата на семејството покажуваат дека токму стабилноста е силно поврзана со психолошката благосостојба кај мажите, кои статистички почесто доживуваат пад на благосостојбата по развод или губење партнер. Жените, пак, во просек одржуваат пошироки мрежи на пријателства и роднински односи, па нивната емоционална поддршка не зависи исклучиво од брачниот статус.

Сепак, важно е да се нагласи дека придобивките од бракот постојат само кога врската е квалитетна. Истражувањата за брачна благосостојба покажуваат дека конфликтниот или емоционално студен брак може да биде подеднакво штетен и за мажите и за жените. Значи, не самиот брак, туку поддржувачката и стабилна партнерска врска е клучниот фактор.

На крајот, може да се заклучи дека мажите во просек повеќе профитираат од бракот затоа што преку него добиваат централен извор на емоционална поддршка, подобра здравствена грижа и поголема животна структура. Сепак, ова не е универзално правило. Задоволството не произлегува од брачниот статус сам по себе, туку од квалитетот на односите, меѓусебната грижа и чувството дека човекот не е сам во сопствениот животен пат.

Бранка Д. НАЈДОВСКА