Лидерите на петте најмоќни европски земји вечерва на средба во Берлин пред самитот на НАТО во Турција

Петте најмоќни европски членки на НАТО, познати како E5, вечерва одржуваат разговори на високо ниво во Берлин, две недели пред самитот на НАТО во Турција.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц ќе биде домаќин на францускиот претседател Емануел Макрон, италијанската премиерка Џорџа Мелони, полскиот премиер Доналд Туск и британскиот премиер во заминување Кир Стармер.

На дневен ред се продолжувањето на поддршката за Украина, улогата на Европа во решавањето на војната во Иран и распределбата на товарот меѓу членките на НАТО. Сите овие ќе бидат неизбежни прашања на самитот на 32-те земји-членки на алијансата на 7 и 8 јули.

Се очекува самитот во Анкара повторно да се врти околу едно прашање: Што ќе направи американскиот претседател Доналд Трамп?

Европските лидери сакаат да видат како да ги намалат тензиите меѓу Вашингтон и неговите трансатлантски сојузници по самитот на Г7 во Франција овој месец. Тие се појавија во врска со решавањето на војната во Иран, а јавната расправија меѓу Трамп и Мелони додаде масло на огнот пред состанокот на НАТО.

Овој собир во Берлин е првиот самит на Е5 од состанокот на НАТО во Хаг во јуни 2025 година, на кој присуствуваше и украинскиот претседател Володимир Зеленски.

Групата ја сочинуваат сите четири европски членки на Г7 и Полска, која граничи со Русија и се претставува како портпарол на интересите на Источна Европа.

Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, планира да се придружи на состанокот преку видео врска од Вашингтон, каде што е закажана средба со Трамп подоцна во текот на денот.

САД очекуваат Европа да биде повеќе вклучена во одбраната на алијансата. Во исто време, Вашингтон е фрустриран бидејќи верува дека требало да добие поголема сојузничка поддршка за време на војната со Иран, која САД ја започнаа во февруари заедно со Израел.

Земји како Франција, Обединетото Кралство и Германија се обидуваат да ги смират чувствата на предавство со распоредување воени бродови и миноловци за да ја зајакнат безбедноста во Ормуската Теснина, стратешки важен воден пат меѓу Иран и Оман – доколку се одржи прекинот на огнот.

Пред средбата со Трамп, Руте се обиде да ги смири тензиите. „Кога станува збор за НАТО, знам дека има разочарувања, но треба да имаме предвид дека ова се индивидуални случаи“, изјави тој за американската телевизиска станица Фокс њуз.

Иако петте лидери генерално се согласуваат за Трамп и самитот на НАТО, пристапот кон решавање на војната во Украина е извор на несогласување.

Италија и Полска се фрустрирани што Германија, Франција и Обединетото Кралство, кои се нарекуваат себеси Е3, неодамна презедоа европски дипломатски напори сами да ја завршат војната во Украина.

Туск и Мелони се чувствуваат маргинализирани. „Полска е апсолутно неопходна врска за секоја сериозна дискусија за иднината на Украина и регионот“, изјави полскиот премиер пред две недели, објави новинската агенција ПАП.

Непосредно пред самитот на Е5, шефот на италијанската дипломатија, Антонио Тајани, ја повика Европа да се согласи за еден преговарач.

„Треба да најдеме личност, маж или жена, која ќе разговара со Москва во име и во насока на цела Европа“, изјави тој за римскиот весник „Ла Верита“. „Тоа може да биде шеф на држава или влада на средно голема европска земја, или можеби институционален орган, на пример Антонио Коста“, претседателот на Европскиот совет. Тој лично е наклонет кон „некого од институциите“.

Коста предизвика возбуда на минатонеделниот самит на ЕУ во Брисел откако неговиот тим контактираше со Русија без претходна консултација. Но, овој португалски политичар доби поддршка од некои членки на ЕУ, вклучувајќи ги Ирска и Австрија. Од друга страна, германската делегација оваа негова иницијатива ја сметаше за навреда за Е3.