Зашто Саудијците не можат да излезат на крај со Хутите?

Иако троши огромни суми на вооружување, Саудиска Арабија не може да излезе на крај со Хутите, јеменската милиција која изминативе денови ѝ нанесе големи жртви и штета.

Во најтешкиот напад врз аеродромот во Ријад, во саботата, загинаа 13 луѓе, а повеќе од 300 беа повредени. Во понеделникот вечерта Хутите презедоа одговорност за нов напад со балистичка ракета врз аеродромот „Крал Халид“, а во оние од минатата недела загинаа тројца саудиски државјани, меѓу кои и еден пилот, а еден авион беше оштетен. Аеродромот во Ријад инаку има повеќе од 800 летови дневно.

Конфликтот меѓу Саудиска Арабија и Хутите е стар повеќе од една деценија. Движењето „Ансар Алах“, настанато во 1990-тите во северната покраина Сада, во септември 2014 година го зазеде главниот град Сана и ја протера меѓународно признатата влада во егзил, а Саудиска Арабија следната година почна воена интервенција за да ги потисне, истовремено воведувајќи блокада на подрачјето под контрола на Хутите.

Војната беше прекината со примирје под покровителство на ОН на 2 април 2022 година, но кревкото примирје се урна ова лето, во сенка на американско-иранската војна која почна кога САД и Израел го нападнаа Иран.

Непосреден повод беше нападот врз аеродромот во Сана на 13 јули со кој се сакаше да се спречи слетувањето на ирански авион, а американско официјално лице тврдеше дека авионот превезувал оружје, делови за ракети и воени експерти наменети за Хутите. Престолонаследникот Мохамед бин Салман претходно доби поддршка од Трамп за акцијата.

Хутите го прогласија нападот за објава на војна и крај на периодот на деескалација, а во јули прогласија поморска блокада на кралството.

Не е лесно да се уништат

Зад тоа стојат подлабоки причини. Хутите бараат крај на саудиските обиди со копнена и економска блокада да се изолира голем дел од северен Јемен под нивна контрола, и иако се сојузници на Иран, имаат и сопствена агенда. Ријад пак долго смета дека летовите од Иран служат за достава на оружје и советници.

Војната со Иран дополнително ја зајакна позицијата на Хутите бидејќи Саудиска Арабија по практичното затворање на Ормуз стана зависна од извозот преку Црвеното Море, кое Хутите можат да го загрозат. Оттогаш го зазедоа стратешкиот остров Перим на влезот во Црвеното Море и пристанишниот град Моха, настојувајќи да преземат контрола врз протокот Баб ел-Мандеб.

На хартија односот на силите изгледа јасен. Вашингтон неодамна одобри продажба на 48 ловци „F-35“ на Саудиска Арабија вредна 24,3 милијарди долари. Но воените експерти предупредуваат дека технологијата не го решава проблемот.

Саудијците со скапи пресретнувачи се бранат од значително поевтини дронови и ракети, на огромен простор со низа ранливи цели, од аеродроми и рафинерии до нафтоводи. На Хутите им е доволно само по некој проектил да ја пробие одбраната.

„Да се уништат Хутите со еден потег не е можно“, изјави Дејл Бакнер, поранешен припадник на американските специјални сили и директор на безбедносната компанија „Глобал гардијан“ (Global Guardian), објаснувајќи дека Хутите се подвижни, вкопани во планините и лесно се кријат, поради што со конвенционални средства од воздух и од море е многу тешко да се уништат.

Бернард Хајкел, експерт за Саудиска Арабија од Универзитетот Принстон, смета дека проблемот е и во самата саудиска армија: кралството би требало да изгради армија подготвена за борба и општество подготвено за жртви, „а тоа моментално го нема“.

Според експертите, Саудијците ги кочи потпирањето врз неефикасни сојузници на теренот, непристапниот терен и иранската поддршка за Хутите. Маркус Шнајдер од Фондацијата „Фридрих Еберт“ за Дојче Веле предупреди дека Саудијците сè подлабоко се вовлекуваат во регионалната војна која сакаа да ја избегнат, додека Хутите се „добро зацврстени“ и „можат да издржат значителни удари“.

Нема помош од Вашингтон

Помош од Вашингтон засега изостанува. Мохамед бин Салман во септември двапати телефонски побара американски удари врз Хутите, но Трамп тоа не го прифати, а Вашингтон му порача на Ријад дека моментално не сака директна воена акција, туку ќе помогне со размена на разузнавачки податоци и избор на цели.

Ријад во јули сè уште го уверуваше Вашингтон дека со Хутите може да се пресмета сам. САД во кралството испратија стотици воени советници, а Наваф Обаид од „Кингс колеџ“ во Лондон, поранешен советник на саудиската влада, тврди дека Ријад не ни барал воздушни удари туку разузнавачка поддршка, која досега беше ограничена.

Причините за американската воздржаност се повеќекратни. Поголемиот дел од тесниот круг на Трамп беше длабоко скептичен или директно против вклучување во саудиската борба, со оглед на оптовареноста на американската армија со војната со Иран.

Американски официјални лица им порачаа на Саудијците дека Трамп дава приоритет на заштитата на Ормуската Теснина и надзорот врз Иран, избегнувајќи отворање нов фронт.

Чинција Бјанко од Европскиот совет за надворешни односи оцени дека Трамп во пресрет на меѓуизборите и во екот на домашната дебата за трошењето на американските ресурси на Блискиот Исток не е во позиција да го засили ангажманот во регионот.

Односите меѓу Вашингтон и Ријад притоа не се без тензии. Саудиска Арабија во мај практично го блокираше американскиот план за придружба на танкери низ Ормуз.

Сепак, дел од американските воени официјални лица сметаат дека на САД им е потребна саудиска помош во војната со Иран. Официјално, еден висок функционер на администрацијата порача само дека САД имаат одбранбен договор со Ријад и дека „секогаш ќе ги бранат своите сојузници“.

Сегашните и поранешните функционери признаваат дека поразот на Хутите би бил тежок дури и со американска помош.

Меч со две сечила

Ријад затоа се свртува кон други партнери. Франција испраќа војници и противвоздушна одбрана за заштита на пристаништето Јанбу, Велика Британија нуди дополнување гориво во воздух, а Пакистан потврди дека има војници во кралството во склоп на одбранбениот сојуз со Турција. Експертите сепак не очекуваат дека тоа ќе ја промени воената рамнотежа.

На Саудиска Арабија ѝ преостануваат лоши опции. Бјанко предупредува дека целосна ескалација би можела да прерасне во отворен конфликт налик на јеменската граѓанска војна и да го вовлече кралството во пошироката американско-иранска војна како завојувана страна.

Дипломатскиот излез исто така има висока цена: договорот, според зборовите на јеменскиот експерт Мохамед Ал-Баша, би значел прифаќање на сите барања на Хутите.

„Тоа е во суштина капитулација“, рече тој.

Абдулгани ал-Ирјани од Центарот за стратешки студии во Сана истакнува дека ниту Хутите немаат интерес за трајна војна бидејќи нивната финансиска моќ е ограничена.

Но, додека Ријад не може да ги порази, а Вашингтон не сака, Хутите имаат малку причини за попуштање. (Хина)

октомври 14, 2026