РСЕ: Хрватска и постави осум услови на Црна Гора пред членството во ЕУ

Хрватска испрати документ до земјите-членки на ЕУ во кој го презентира својот став за отворените прашања со Црна Гора, наведувајќи ги условите што Подгорица мора да ги исполни пред да стане членка на европскиот блок, јави РСЕ.

Дел од тие барања е директно поврзан од Загреб со затворањето на поглавјата од преговорите 23 (Судство и фундаментални права) и 31 (Надворешна, безбедносна и одбранбена политика). Како што дознава Радио Слободна Европа (RSE) од дипломатски извори, Хрватска го проследила документот до другите земји-членки на почетокот на оваа недела. Во документот, до кој RSE имал пристап, се наведува дека клучните отворени прашања „мора да се решат пред Црна Гора да се приклучи на Европската Унија“. Загреб вели дека опипливиот напредок е клучен за широка јавна, политичка и парламентарна поддршка во Хрватска, вклучително и ратификацијата на договорот за пристапување со Црна Гора.

Повеќето од барањата се однесуваат на последиците од војната во 1990-тите и се класифицирани под Поглавје 23. Тоа е, заедно со Поглавје 24, едно од двете клучни поглавја за владеењето на правото. Тие две поглавја се првите што се отвораат и последните што се затвораат во преговорите за пристапување, а напредокот во нив го одредува темпото на целиот процес на пристапување.

Заедничкиот став на ЕУ е документ со кој земјите-членки ја утврдуваат позицијата на Унијата за отворање или затворање на одредено поглавје од преговорите, вклучувајќи ги и критериумите што државата кандидат мора да ги исполни.

Нацртот го изготвува Европската комисија откако земјата кандидат ќе ја поднесе својата преговарачка позиција за одредено поглавје. Во него, Комисијата проценува до кој степен земјата го усогласила своето законодавство со европското законодавство и ги предлага условите што мора да ги исполни.

Потоа, нацртот го разгледуваат дипломати од сите 27 земји-членки во Работната група за проширување на Советот на ЕУ. Тука се игра вистинската политика, бидејќи земјите-членки можат да побараат измени, дополнителни услови или одложување.

Црна Гора во преговорите за членство, привремено затвори 21 поглавје, а уште 12 чекаат да бидат затворени.

Целта на Владата во Подгорица е преговорите да се завршат до крајот на оваа година. Европските претставници сè повеќе ја споменуваат можноста преговорите да бидат завршени на почетокот на 2027 година.

Во април, земјите-членки на ЕУ го одобрија почетокот на изготвувањето на Договорот за пристапување на Црна Гора. Европската комесарка за проширување Марта Кос посочи дека договорот би можел да биде потпишан веќе следната година во текот на летото. заглавјата, како и конечниот текст на Договорот за пристапување, бара согласност од сите земји-членки.

Бидејќи заедничката позиција се усвојува едногласно, секоја земја-членка има де факто право на вето. Токму во оваа фаза членовите често го поставуваат решавањето на билатералните спорови како предуслов за напредокот на државата-кандидат. За ратификација на договорот за пристапување е потребна и согласност од сите членови.

Министерот за надворешни работи на Хрватска, Грлиќ Радман наговести дека Загреб нема намера да се откаже од своите барања. По состанокот на министрите за надворешни работи на ЕУ на 12 октомври во Луксембург, шефот на хрватската дипломатија им изјави на новинарите дека барањата на Загреб се однесуваат на наследството од распадот на поранешната држава и Татковинската војна, како што се нарекува војната од 1990-тите во Хрватска. Според него, станува збор за човекови права.

„Тука зборуваме и за владеењето на правото. Ова се фундаментални права. Во овие 20 или 35 години, ниту едно прашање не е затворено“, предупреди Грлиќ Радман.

Во документот, Хрватска истакнува дека постојано ја поддржувала евроатлантската интеграција на Црна Гора, вклучително и нејзиниот влез во НАТО. Таа исто така наведува дека ѝ дала хрватски превод на правни документи на ЕУ во вредност од осум милиони евра.

Во исто време, Загреб тврди дека „неочекуваните еднострани потези“ на црногорските власти повторно ги разгореле историските тензии и ја довеле во прашање широката поддршка за членството на Црна Гора во Хрватска.

Според документот, Хрватска доставила неформален документ (нон-пејпер) до Црна Гора во декември 2023 година со список на отворени прашања. Таа го споделила тој документ со земјите-членки и Европската комисија. Билатерални консултации се одржале во јануари и мај 2025 година, а министрите за надворешни работи на двете земји се состанале десетина пати во текот на 2026 година, секој пат на иницијатива на Загреб.

„Ниедно од отворените прашања сè уште не е решено“, се наведува во документот.

Хрватска вели дека сака да го олесни, а не да го попречи, пристапот на Црна Гора, и дека нејзините барања се ограничени, јасно дефинирани и остварливи.