Вонредна седница на косовското Собрание за уставните амандмани за избор на претседател

Косовското собрание вечерва ќе одржи вонредна седница, каде на дневен ред ќе биде усвојувањето на уставните амандмани што предвидуваат директен избор на претседателот на Косово од страна на граѓаните, наместо од Собранието, како што беше случај досега.

Претходно, Законодавно-правната комисија ги усвои уставните амандмани предложени од претседателката Вјоса Османи, чиј мандат истекува.

За да се усвојат амандманите на Уставот на Косово, потребно е да гласаат две третини, или 80 од 120 пратеници.

За амандманите мора да гласаат и најмалку две третини, или најмалку 15 пратеници од заедниците.

Во Законодавно-правната комисија на косовското собрание, на усвојувањето на уставните амандмани предложени од Османи му претходеше судир меѓу членовите на владејачката партија и опозицијата.

Претседателот на таа комисија, опозицискиот член Перпарим Груда, зборуваше за „брзото“ гласање за овие амандмани како за „лизгање кон авторитаризам“.

Пратениците од владејачкото движење „Самоопределување“ изјавија дека е ирелевантно што промените се ставени на дневен ред по речиси 15 години предлагање и дека се предлагаат на последниот ден од рокот за избор на нов претседател на Косово.

Предложениот амандман, кој ќе бараше граѓаните да го изберат претседателот на Косово, беше одобрен од посебна уставна комисија уште во 2011 година, додека во 2012 година Уставниот суд утврди дека тие не се во спротивност со Уставот на Косово.

Еуген Цаколи, експерт за уставни и парламентарни процедури од Косовскиот демократски институт, рече дека и постапката за избор на претседател од страна на граѓаните и содржината на уставните амандмани поднесени од претседателот покажуваат дека ова не ја решава моменталната потенцијална криза поради неуспехот да се избере претседател во Собранието, како што е моментално пропишано.

Тој објасни дека иако во Собранието се потребни 80 гласа за уставни измени, овој праг е многу висок и бара широк политички договор од мнозинството и заедниците, а во сегашните парламентарни околности, такво мнозинство е исклучително тешко да се постигне.

Кацоли рече дека дури и ако овие амандмани бидат усвоени, самиот нивен текст предвидува претседателските избори да се распишуваат најдоцна шест месеци пред крајот на редовниот мандат на претседателот.

„Ова правило е наменето за нормална институционална ситуација, кога изборниот календар е предвидлив, а претседателскиот мандат завршува. Во сегашните околности, оваа формула не може да се примени, па затоа дури и ако амандманот стапи на сила сега, практично би се применувал од 2031 година“, напиша тој на Фејсбук.

Кацоли нагласи дека во сегашните околности, предлогот за директни претседателски избори не нуди решение за сегашната институционална ситуација.

Тој нагласи дека, за да се избегне неизвесност и институционален вакуум, секоја уставна промена бара време, широк политички консензус и јасна правна транзиција.

„Транзицијата кон нов модел на претседателски избори бара и усвојување на целата законска и подзаконска рамка што го регулира изборниот процес, изборната администрација, кандидатурата и многу други аспекти. Изготвувањето и усвојувањето на овие акти во толку краток временски период би било практично невозможно. Покрај тоа, самиот Уставен суд, во својата неодамнешна одлука – кога беа поништени многу предлог-закони – нагласи дека „суперзабрзаните“ процедури што ги избегнуваат редовните законски стандарди ја нарушуваат правната сигурност“, заклучи Цаколи.

Вечерва, на полноќ, истекува уставниот рок за избор на нов претседател на Косово.

За свикување седница на парламентот се потребни најмалку два предлози за кандидати, што досега не е обезбедено.

Единствениот кандидат за претседател е Гљаук Коњуфца, прв вицепремиер и министер за надворешни работи и дијаспора.

март 6, 2026