Енергетската криза предизвикана од војната во Иран е еднаква на комбинираната сила на двојните нафтени шокови од 1970-тите и последиците од руската инвазија на Украина

Гардијан – Лондон

Фатих Бирол, извршен директор на Меѓународната агенција за енергетика  (МАЕ), изјави дека растечките последици можат сериозно да се влошат преку прекини на „виталните артерии на глобалната економија“, вклучувајќи петрохемикалии, ѓубрива, сулфур и хелиум.

Говорејќи денеска во Националниот прес-клуб на Австралија во Канбера, Бирол рече дека длабочината на проблемите на енергетските пазари предизвикани од американските и израелските бомбардирања во Иран и затворањето на стратешката Ормуска теснина, првично не била добро разбрана од светските лидери.

Таа ситуација го натера на интервенција минатата недела, кога МАЕ повика на мерки од страната на побарувачката, како што се зголемување на бројот на вработени што работат од дома, привремено намалување на ограничувањата на брзината на автопатиштата и намалено патување со авион. Тој предупреди дека најмалку 40 енергетски објекти во регионот на Персискиот залив се сериозно или многу сериозно оштетени, така што дури и крајот на конфликтот нема веднаш да ја врати енергетската понуда.

Бирол рече дека во двете кризи во 1973 и 1979 година се губеле околу 5 милиони барели нафта дневно. Руската инвазија на Украина во 2022 година ги отстрани околу 75 милијарди кубни метри (bcm) природен гас од меѓународните пазари.

Но, тековната криза, која започна со бомбардирањата против режимот во Техеран на 28 февруари, веќе претставува загуба од 11 милиони барели нафта дневно и околу 140 bcm гас.

Пред средбите со австралискиот премиер Ентони Албанезе, Бирол им рече на новинарите: „Оваа криза, како што стојат работите сега, е две нафтени кризи и една гасна криза сите заедно.“

На 11 март, Бирол надгледуваше ослободување на 400 милиони барели нафта од стратешките резерви – најголемата итна мерка во историјата на агенцијата.

На почетокот на 2026 година имаше вишок на глобалните нафтени пазари, но нападите врз бродовите во Ормуската теснина, низ која се транспортира околу 20% од светската понуда на нафта, предизвикаа недостиг и растечка загриженост низ светот.

Американскиот претседател Доналд Трамп минатиот викенд ѝ даде на Иран рок од 48 часа да ја отвори теснината за пловидба, предупредувајќи дека Техеран ќе се соочи со уништување на својата енергетска инфраструктура ако не постапи. Тој рок треба да истече доцна во понеделник навечер.

Бирол рече дека азиско-пацифичкиот регион е тешко погоден од затворањето. „Единственото најважно решение за овој проблем е отворањето на Ормуската теснина“, изјави Бирол.

Во одговор на заканата на Трамп, иранската армија соопшти дека ќе ги нападне енергетската инфраструктура и инфраструктурата за десалинизација „која им припаѓа на САД и на режимот во регионот“.

Трамп ги критикуваше членовите на НАТО, како и Австралија, Јапонија и Јужна Кореја, што не помагаат во теснината. Во неделата, Јапонија соопшти дека може да размисли за распоредување на својата војска за чистење на мини ако се постигне прекин на огнот.

Бирол рече дека се консултира со светските лидери во Азија, Европа и Северна Америка за можно ново ослободување на итна нафтена понуда, при што забележа дека првичниот потег беше само 20% од вкупните залихи.

„Ако е потребно, можеме да ставиме повеќе нафта на пазарите, и сурова нафта и производи“, рече тој. „Нашето ослободување на залихи ќе помогне да се смират пазарите, но ова не е решение. Ќе треба само да ја намали болката на економијата.“

Тој одби да каже што би можело да предизвика понатамошно ослободување. „Ќе ги разгледаме условите. Ќе ги анализираме состојбите на пазарите и ќе разговараме со нашите земји-членки.“

Прашан дали земјите што заземаат одбранбени позиции со своите сопствени резерви на гориво претставуваат причина за загриженост за светската економија, Бирол рече дека таквите потези се проблем во азиските земји. Промените во снабдувањето со дизел и авионско гориво се чувствуваат во Европа, но зголеменото производство на нафта во Канада и Мексико ќе помогне.

Тој рече: „Мислам дека ниту една земја нема да биде имуна на ефектите од оваа криза ако таа продолжи во оваа насока, па затоа е потребен глобален напор.“