Кој се сеќава на танкерската војна: Ормуската Теснина како темпирана бомба за светската економија

Форбс БиХ

Додека Доналд Трамп ја разгледува можноста американската морнарица повторно да ги придружува танкерите низ Ормуската Теснина, меѓу воените аналитичари и историчарите сè повеќе се шири чувството дека историјата опасно се повторува.

Пред речиси четири децении американските поморски сили веќе се соочија со истиот противник – иранските морнарички сили и елитните единици на Револуционерната гарда.

Кон крајот на 80-тите години, во текот на таканаречената танкерска војна, светот беше сведок на сценарио што збунувачки потсетува на денешните околности. Нападите врз трговските бродови, минирањето на клучните пловни рути и ескалацијата на конфликтот на море тогаш покажаа колку бргу ситуацијата може да излезе од контрола и да доведе до смртоносни последици, пишува „Форбс БиХ“ (Forbes BiH).

Корените на тој конфликт се протегаат до 1980 година кога ирачкиот лидер Садам Хусеин ја почна инвазијата врз Иран, загрижен поради револуционерната власт предводена од Рухолах Хомеини. По почетните борби, војната прерасна во исцрпувачки застој. Во обид да го скрши противникот, Ирак почна да ги напаѓа иранските нафтени танкери насочувајќи се кон економскиот столб на Техеран и надевајќи се на меѓународна интервенција.

Иран возврати со напади врз неутрални бродови, кои го снабдуваа Ирак, со што конфликтот се прошири на целиот Персиски Залив. Бројот на инциденти бргу ескалира, а држави како Кувајт се најдоа под директна закана. Набргу во конфликтот се вклучија и големите сили. Соединетите Американски Држави одлучија да ги заштитат кувајтските танкери така што формално ги ставија под свое знаме, со што стекнаа правна основа за воена придружба. Меѓутоа, ниту таа заштита не беше без ризици.

Во мај 1987 година американската фрегата „УСС Старк“ (USS Stark) беше цел на напад од ирачки авион, кој погрешно ја идентификува како непријателски брод. Две ракети го погодија пловилото убивајќи 37 морнари и ранувајќи уште десетици. Инцидентот јасно покажа колку и сојузниците во хаотични воени услови се склони кон трагични грешки.

Набргу потоа операцијата за придружба на танкерите се соочи со нов предизвик – морски мини. Огромниот танкер „Бриџтон“ (Bridgeton) налета на мина во Заливот претрпувајќи оштетувања, а американските воени бродови, кои го придружуваа, останаа зад него практично користејќи го танкерот како штит. Фотографиите од тој настан станаа симбол на една од најголемите непријатности за американската морнарица.

Проблемот со мините се покажа како долготраен и исклучително опасен. Во 1988 година фрегатата „УСС Семјуел Б. Робертс“ (USS Samuel B. Roberts) речиси беше преполовена по ударот врз иранска мина.

Само благодарение на исклучителната присебност на екипажот бродот не потона. Тој напад беше иницијатор за жесток американски одговор. Во операцијата Praying Mantis американските сили извршија директни напади врз ирански цели вклучувајќи нафтени платформи и воени бродови.

За време на тие борби беше забележана и првата размена на ракети меѓу бродови во историјата на американската морнарица. Според оценката на историчарот Крег Симондс, станува збор за една од најважните поморски битки во американската историја, споредлива со пресвртници, како што е Битката кај Мидвеј.

Иако тогаш беше демонстрирана огромната воена надмоќ на САД, околностите денес значително се променија. Технологијата напредуваше, Иран располага со поусовршен арсенал, а заканите сега вклучуваат и беспилотни летала, кои дејствуваат и од воздух и од море. 

Дополнителен предизвик претставува фактот што американските капацитети за деминирање денес се ограничени, а токму овој вид закана е еден од најтешките за неутрализација. Мините, иако се релативно евтини, имаат огромен психолошки и оперативен ефект ограничувајќи ги движењето и дејствувањето, дури и на најмоќните морнарици.

Експертите предупредуваат дека затворањето на Ормуската Теснина би имало глобални последици, особено врз пазарот на нафта. И покрај повиците на САД до сојузниците да помогнат во обезбедувањето безбеден премин, конкретната поддршка засега изостанува.

За многумина, кои се сеќаваат на настаните од 80-тите, денешната ситуација изгледа како дежа ви. Како што истакнуваат поморските аналитичари, историјата не само што се повторува, туку често ги повторува и истите грешки. Токму затоа лекциите од танкерската војна денес се поважни од кога било.