ИИССС: Да се воспостави регионален механизам за енергетска и економска координација на Западен Балкан

 Институтот за меѓународни стратегиски и безбедносни студии (ИИССС) преку соопштение излезе со итни мерки за ублажување на инфлацијата предизвикана од енергетската криза и новонастанатите безбедносни ризици во Македонија.

Ескалaцијата на нестабилноста во глобалните синџири на снабдување со енергија, посебно поврзана со состојбите во Персискиот заливот, започнува да се прелева во зголемени трошоци, инфлаторни притисоци и растечка економска неизвесност низ целата Европа, вклучително и на Западниот Балкан.

Македонија се соочува со комбинирани ризици: нестабилност на цените на енергијата, намалена куповна моќ на граѓаните и потенцијални секундарни безбедносни притисоци, вклучително и зголемени илегални миграциски текови и можни социјални тензии.

Без итна и координирана политичка акција, овие притисоци може да еволуираат кон поширок економски, политички и безбедносен предизвик во следните 3 до 6 месеци.

Главни ризици

-Забрзана инфлација: Растечките трошоци за енергија директно се прелеваат во цените на храната, транспортот и основните производи;

-Економско забавување: Зголемените оперативни трошоци за бизнисите ја намалуваат конкурентноста и растот;

-Ранливост на енергетското снабдување: Преголема изложеност на надворешни шокови без доволни заштитни механизми;

-Миграциски притисок: Потенцијално зголемување на транзитната миграција поради регионална нестабилност и економски шокови; и

-Социјални тензии: Намалениот животен стандард го зголемува незадоволството и внатрешниот притисок.

Итни мерки (0 до 30 дена)

-Активирање и проценка на националните енергетски резерви и механизмите за итно снабдување;

-Иницирање брза координација со регионалните партнери за споделување енергија и планирање итни сценарија;

-Воведување привремени, таргетирани субвенции за критичните сектори (транспорт, производство на храна, основни услуги); и

-Формирање владина оперативна група за следење на движењата на цените и нарушувањата во снабдувањето.

Краткорочни мерки (1 до 3 месеци)

-Диверзификација на краткорочните канали за набавка на енергија со цел намалување на зависноста;

-Имплементација на привремени механизми за стабилизација на цените на основните производи;

-Зајакнување на капацитетите за контрола на границите и следење на миграцијата во координација со регионалните актери; и

-Поддршка на клучните индустрии преку даночни олеснувања или оперативна поддршка со цел спречување на економското уназадување.

Стратегиска препорака

Воспоставување Регионален механизам за енергетска и економска координација на Западен Балкан (или барем во рамките на Отворен Балкан), насочен кон заеднички одговор на кризи, планирање на заеднички резерви и усогласено политичко делување со цел намалување на регионалната ранливост на надворешни шокови. Исто така, земјите од Западниот Балкан (или од Отворен Балкан) треба веднаш и заеднички да го активираат механизмот за цивилна заштита на ЕУ, со цел да се вклучат и кон заедничкиот европски одговор на кризата и тоа на сите нивоа на информирање, управување и одлучување.

Неуспехот да се дејствува во тековниот временски прозорец значително ќе ги зголеми и економските и политичките и безбедносните ранливости, преобразувајќи го надворешниот шок кој што може да се менаџира во сериозна внатрешна криза.

март 24, 2026