Светски ден на борба против ракот – Највисока стапка на смртност во Србија од рак на белите дробови и на дојка

Малигните тумори сè уште се една од водечките причини за смрт во Србија, заедно со болестите на срцето и крвните садови и дијабетес. Во изминатата деценија, се забележува зголемување на стапката на новооткриени случаи, како и на стапката на смртност. Според најновите податоци од Институтот за јавно здравје „Д-р Милан Јовановиќ Батут“ за 2024 година, секој петти жител (20,07 проценти) во Србија умира од рак. Околу 7.000 луѓе заболуваат од рак на белите дробови секоја година, од кои 5.000 умираат. Кај мажите, ракот на белите дробови е најчест, додека кај жените, ракот на дојка е најчест.

Во 2022 година во Србија 41.578 луѓе заболеле од малигни тумори во 2022 година, а 19.350 починале.

Во 2024 година, 6.424 лица заболеле од рак на белите дробови, а 4.842 починале, 4.544 жени заболеле од рак на дојка, а 1.700 жени починале, додека 5.348 лица заболеле од рак на дебелото црево и ректумот, а 2.543 лица починале.

Според процените на Меѓународната агенција за истражување на ракот, Србија се рангира меѓу 40 европски земји во група земји со малку помал ризик од заболување – таа е на 33-то место и висок ризик од смрт од малигни заболувања во Европа – на четврто место, по Унгарија, Полска и Романија.

Светскиот ден на ракот, 4 февруари, според д-р Славица Плавшиќ, специјалист за белодробни заболувања, засега останува ден на предупредување, а не ден на резултати.

„За жал, Србија не го дочекува овој ден како земја што направила чекор напред во превенцијата и раното откривање на малигни заболувања, туку како општество со сè полоша рамнотежа, зголемен број на пациенти и катастрофална стапка на смртност“, оценува Плавшиќ во изјава за Данас, и додава дека фактот дека еден од пет жители умира од рак зборува за големината на проблемот.

„И покрај огромната лична посветеност и ентузијазам на индивидуалните лекари, медицински сестри и техничари кои работат дури и над границите на издржливоста, системот како целина функционира лошо. Причините се повеќеслојни и се резултат на деценискиот системски колапс на јавниот здравствен систем, со јасна тенденција сè што е можно да се префрли во приватниот сектор“, вели соговорникот на Данас.

Таа потсетува дека во Србија формално се предвидени задолжителни скрининг за рак на дојка, рак на грлото на матката, рак на дебелото црево, а од 2024 година и долгонајавуваниот скрининг за рак на белите дробови во Белград, но дека „скринингот на хартија“ не значи и нивна вистинска ефикасност.

„И покрај фактот дека некои програми беа воведени во Србија уште во 2012 година, резултатите се далеку под очекувањата. Стапките на морбидитет и морталитет остануваат високи, а причините се бројни: недостаток на персонал и опрема, лоша организација, нејасно одвојување на скринингот од редовните превентивни прегледи, неефикасно управување и вмрежување на податоците, долго чекање за резултати, а потоа и за почеток на терапија“, вели д-р Плавшиќ.

Таа истакнува најчесто во Србија заболуваат од рак на белите дробови – повеќе од 7.000 луѓе заболуваат од тоа секоја година, додека околу 5.000 умираат.

„Ова значи дека во просек секој ден заболуваат речиси 20 луѓе, а дури 13 ја губат битката со таа болест. Практично, на секои два часа во Србија, едно лице умира од рак на белите дробови“, вели д-р Плавшиќ.

Таа забележува дека инциденцата на рак на белите дробови во Србија не е значително поголема отколку во другите европски земји, но дека во однос на стапката на морталитет, државата е на самиот врв, заедно со Унгарија.

Докторката истакнува дека операција е најдобрата опција, но дека е можна само за 10 проценти од пациентите.

„Операцијата се изведува во неколку државни институции, додека во приватните болници се наплаќа над 10.000 евра. Во изминатите 15 години, постигнат е огромен напредок во третманот на рак на белите дробови благодарение на имунотерапијата и целната терапија. Целта на третманот повеќе не е само продолжување на животот, туку и негово зачувување во квалитетна форма. Сепак, не сите терапевтски опции што постојат во светот се достапни во Србија“, вели Плавшиќ.

Проф. д-р Снежана Ракиќ, специјалист по гинекологија и акушерство и пратеничка во парламентот, исто така истакнува дека главниот проблем во Србија е што жените не реагираат на постоечкиот скрининг за ларконом на дојка.

„Смртноста од рак на дојка е меѓу највисоките во Европа, честопати сме на прво или второ место. А, главната причина за лошиот исход е доцна дијагноза, слабиот одговор на скринингот, нееднаквиот третман низ регионите, недостатокот на персонал и опрема во некои центри. Најефикасниот начин за подобрување на ситуацијата е да се зголеми одговорот на скринингот, редовните самопрегледи и прегледите кај гинеколог кај жени под 50 години. Кога ракот на дојка ќе се открие навреме (стадиум I-IIA), излекување е помеѓу 90 и 95 проценти“, истакнува Ракиќ.

Таа во изјава за „Данас“ посочи дека најновите глобални податоци (GLOBOCAN / IARC 2022 – 2025) покажуваат дека инциденцата на рак на дојка се зголемува во повеќето земји во светот.